Houtrot is hout dat door schimmels wordt afgebroken. Dat gebeurt alleen in hout dat langdurig te nat blijft. Je herkent het aan zachte plekken, blazen in de verf en donker, vezelig hout, meestal onderaan een kozijn of bij een hoekverbinding.
Een plek houtrot repareer je zelf in een weekend: rot hout weghalen tot je weer vast hout voelt, primer, damp-open houtvuller, schuren en schilderen. Op deze pagina lees je hoe je houtrot herkent, wanneer je beter vervangt en hoe je voorkomt dat het terugkomt.
Wat is houtrot?
Houtrot is een aantasting door schimmels die de houtvezels als voedsel gebruiken. Die schimmels hebben vocht nodig. Blijft het houtvochtpercentage boven de 18 procent, dan gaat de aantasting door. Droogt het hout, dan stopt de schimmel. Daarom is houtrot altijd een vochtprobleem en pas daarna een houtprobleem.
Het hout verliest zijn samenhang. Het wordt zacht, bruin of grijs, en valt in blokjes of vezels uit elkaar. Aan de buitenkant zie je dat lang niet altijd: de verflaag kan er nog redelijk uitzien terwijl het hout eronder al weg is.
Hoe ziet houtrot eruit? Zo herken je het
Loop in het voorjaar en het najaar je buitenhoutwerk na. Let op deze signalen:
- Blazen of bobbels in de verf. Vocht onder de verflaag drukt de verf omhoog. Prik je erin, dan is het hout eronder vaak nat.
- Zachte plekken. Druk met een schroevendraaier op verdachte plekken. Zakt de punt moeiteloos een paar millimeter weg, dan zit daar rot. Gezond hout geeft weerstand.
- Donkere verkleuring en scheurtjes. Rot hout wordt bruin tot zwart en scheurt in blokjes, dwars op de nerf.
- Open naden. Een kier tussen stijl en dorpel, of tussen glaslat en ruit, is de plek waar het water naar binnen loopt.
- Afgebladderde verf op kopse kanten. De onderkant van een stijl of deur zuigt water op als een rietje.
De plekken waar je het eerst kijkt: onderdorpels, de onderste 20 centimeter van stijlen, hoekverbindingen, glaslatten en de onderkant van deuren. Daar blijft water het langst staan.
Houtrot, houtworm of schimmel op hout?
Drie problemen die op elkaar lijken en een andere aanpak vragen:
| Wat je ziet | Wat het is en wat je doet |
|---|---|
| Zacht, bruin hout dat uit elkaar valt, vaak onder losse verf | Houtrot. Oorzaak van het vocht wegnemen, rot hout weghalen en vullen (deze pagina) |
| Ronde gaatjes van 1 tot 2 mm met fijn boormeel | Houtworm. Eerst kijken of de aantasting actief is, zie houtworm herkennen |
| Grijze, groene of zwarte aanslag op het oppervlak, hout nog hard | Oppervlakteschimmel. Reinigen en laten drogen, zie schimmel op hout verwijderen |
| Hout is poreus en broos, zonder dat het nat of weggerot is | Verzwakt hout. Verstevigen van binnenuit, zie aangetast hout herstellen |
Waar komt het vocht vandaan?
Repareer je houtrot zonder de oorzaak weg te nemen, dan zit je binnen twee jaar weer op dezelfde plek. De vier meest voorkomende oorzaken:
- Open verbindingen. Naden tussen stijl en dorpel of rond de glaslat laten regenwater in de constructie lopen. Het hout eromheen blijft wekenlang nat.
- Reparaties die vocht opsluiten. Twee-componenten vulmiddelen zoals epoxy en de meeste kitten laten geen waterdamp door. Komt er via een kier of van binnenuit toch vocht in het hout, dan kan het er niet meer uit en rot het hout achter de reparatie verder.
- Versleten verf. Een verflaag die krijt, scheurt of los zit, houdt geen water meer tegen. Vooral op kopse kanten gaat dat snel.
- Vocht van binnenuit. Condens aan de binnenkant van een raam of een vochtige muur achter het kozijn. Dan is de buitenkant droog en rot het hout toch, zie ook vochtproblemen binnen aan de buitenmuur.
Houtrot repareren of vervangen?
Prik met een schroevendraaier rond de rotte plek tot je weer vast hout voelt. Dat vaste hout bepaalt de keuze:
| Situatie | Advies |
|---|---|
| Plek tot een vuist groot, rondom vast hout | Repareren met houtvuller |
| Meerdere plekken in één kozijn, elk afgebakend | Repareren, plek voor plek |
| Onderdorpel over de volle lengte zacht | Dorpel laten vervangen (deelvervanging), de rest repareren |
| Hoekverbinding los en rot aan beide kanten | Nieuw stuk inlijmen of laten vervangen; naden daarna vullen |
| Dragend hout: balk, kolom, dakrand | Laat een timmerman of bouwkundige beoordelen |
Twijfel je bij een kozijn? Een reparatie kost een middag en een startpakket. Vervangen kost een timmerman, een dag en een nieuw kozijn. Beginnen met repareren is vrijwel altijd de verstandige volgorde, want een reparatie die mislukt, kun je alsnog laten vervangen.
Houtrot repareren in 7 stappen
Dit stappenplan volgt het 1toFIX houtreparatiesysteem: een primer, een houtvuller op basis van houtstof en een fijne plamuurkit. Alle drie laten waterdamp door, dus vocht dat alsnog in het hout komt, kan er ook weer uit. Werk bij een temperatuur tussen 10 en 30 graden, zonder regen of felle zon op het werk.
1. Haal het rotte hout weg
Verwijder met een beitel, steekmes of frees al het zachte hout tot je drukvast hout bereikt. Verder hoef je niet. Maak de randen van het gat afgerond, met een straal van minimaal 5 millimeter, en vermijd scherpe hoeken. Een vulling in een gat met scherpe hoeken scheurt daar het eerst.
2. Maak schoon en verwijder oude vullingen
Oude plamuur, epoxyresten en kit gaan er helemaal uit. Schuur de hechtvlakken met grof schuurpapier (korrel 40 of 60), maak de plek stofvrij en ontvet hem. Het hout hoeft niet kurkdroog te zijn: vochtig hout met nog draderige vezels mag drogen tot het schuurbaar is.
3. Primer aanbrengen
Breng met een kwast een laag 1toFIX Primer aan op het hele hechtvlak. Laat die 3 uur drogen. De primer fixeert losse vezels en is tegelijk schimmelwerend.
4. Vullen met houtvuller
Kneed de houtvuller als klei tot hij niet meer kruimelt, eventueel met een paar druppels water. Draag handschoenen, want huidvet vermindert de hechting. Wrijf eerst een dun contactlaagje stevig in de ondergrond, vul daarna het gat ruim op tot er een bobbel ontstaat en zet de vuller over de randen heen. Druk de bobbel van binnen naar buiten aan en strijk hem glad met een licht vochtig plamuurmes. Een reparatie ter grootte van een vuist vraagt ongeveer 500 gram vuller.
5. Laten drogen en schuren
Na 24 tot 48 uur bij 20 graden is de vulling schuurbaar; dikke vullingen hebben een paar dagen nodig. Schuur in vorm met korrel 40 of 60. Gebruik bij machinaal schuren een laag toerental, anders smelt de toplaag. Zie je krimpscheurtjes? Haal het gescheurde deel weg, ruw op en vul opnieuw.
6. Glad maken met plamuurkit
Strijk de reparatie na met 1toFIX Plamuurkit voor een strak oppervlak. Droogtijd ongeveer 3 uur bij een laagdikte tot 1 millimeter. Met dezelfde plamuurkit zet je een afwaterende rand op de naad tussen stijl en dorpel, zodat regenwater niet meer de constructie in loopt. Daarna schuren met korrel 100 of 120.
7. Schilderen
Schilder binnen een paar dagen na het drogen; wachten op volledige uitharding (7 dagen) is niet nodig. Kies een damp-open verf zoals lijnolieverf, dan blijft het hele systeem van hout tot toplaag ademen.
Waarom een damp-open houtvuller in plaats van epoxy?
Epoxy is het bekendste middel voor houtrotreparatie en hecht sterk. Het nadeel zit in wat erna gebeurt. Epoxy laat geen waterdamp door en hout werkt met de seizoenen mee. Komt er via een haarscheurtje of van binnenuit vocht achter de reparatie, dan blijft het daar zitten. Het hout rondom de harde epoxyplug rot dan verder, terwijl de reparatie zelf nog heel is. Bij een volgende onderhoudsbeurt haal je een grotere plek weg dan de eerste keer.
Een houtvuller op basis van houtstof, kalk en caseïne gedraagt zich als het hout eromheen: hij neemt vocht op en staat het weer af, en hij beweegt mee. Daarom voldoet 1toFIX aan Uitvoeringsrichtlijn URL 4009 voor het onderhoud van historisch schilderwerk, de norm die bij monumenten geldt. Verder praktisch: één component, geen mengen, gereedschap schoonmaken met water, en het hout hoeft niet volledig droog te zijn voor je begint.
Houtrot voorkomen na de reparatie
Een gerepareerd kozijn blijft gezond als water er niet meer in kan en het hout kan drogen als het toch nat wordt. Vier dingen die het verschil maken:
- Kopse kanten en onderkanten eerst. De onderkant van een stijl of deur zuigt het meeste water op. Geef die een extra laag verf of, bij kaal donker hout, eerst een laag impregneerolie die diep intrekt en vocht tegenhoudt.
- Naden damp-open afdichten. Gebruik voor glaslatten stopverf op lijnolie en voor naden de plamuurkit, geen siliconenkit die vocht opsluit. Een brede kier tussen kozijn en muur vul je eerst met kierdichtingsband van schapenwol.
- Verf onderhouden voordat hij kaal is. Mat geworden lijnolieverf fris je op met een laag lijnolie, overschilderen is pas na jaren nodig. Wat je kunt verwachten, lees je in hoe lang gaat lijnolieverf mee op hout.
- Verzwakt hout verstevigen. Is het hout rond de reparatie poreus en droog, zonder rot, dan kun je het van binnenuit versterken met houtversteviger. Die blijft dampdoorlatend.
Veelgestelde vragen over houtrot
Hoe ziet houtrot eruit?
Als zacht, bruin tot zwart hout dat in blokjes of vezels uit elkaar valt, vaak onder verf die blaast of loslaat. Een schroevendraaier zakt er zonder weerstand in. Het zit meestal onderaan kozijnen, bij hoekverbindingen en op kopse kanten.
Kun je houtrot zelf repareren?
Ja, zolang je rondom de rotte plek vast hout vindt. Rot hout weghalen, primeren, vullen met een houtvuller, schuren en schilderen is werk van een middag plus droogtijd. Een onderdorpel die over de hele lengte zacht is of dragend hout laat je beoordelen door een vakman.
Moet het hout helemaal droog zijn voor je gaat vullen?
Met een damp-open houtvuller niet. Het hout mag nog vochtig zijn, zolang het schuurbaar is en de vezels niet meer draderig. Bij epoxy ligt dat anders: die sluit vocht op, dus daar moet het hout eerst volledig droog zijn.
Hoe lang duurt een houtrotreparatie?
Het werk zelf een paar uur. Reken daarnaast op 3 uur droogtijd voor de primer, 24 tot 48 uur voor de vuller en 3 uur voor de plamuurkit. Schilderen kan binnen een paar dagen, volledige uitharding duurt 7 dagen.
Komt houtrot terug na een reparatie?
Alleen als de vochtbron blijft. Dicht open naden damp-open af, houd de verf onderhouden en geef kopse kanten extra aandacht. Blijft het houtvocht onder de 18 procent, dan krijgt de schimmel geen kans.
Is houtrot hetzelfde als houtworm?
Nee. Houtrot is een schimmel die van nat hout leeft; houtworm is een keverlarve die gangen vreet en ronde uitvlieggaatjes met boormeel achterlaat. Bij houtworm kijk je eerst of de aantasting nog actief is, bij houtrot zoek je de vochtbron.